Ana Sayfa | Site Ağacı | Site Hakkında | Site İçi Arama | Bize Ulaşın  
Analitik Kimya
Anorganik Kimya
Fizikokimya
Polimer Kimyası
Organik Kimya
Genel Kimya
Enstrümental Kimya
Su ve Çevre Kimyası
Gıda Kimyası
Ambalaj Kimyası
Deney Öncesi Hazırlık
Gıda Analizleri
Yem Analizleri
Su Analizleri
Temizlik Mad. Analizleri
04. Terbiye Prosesleri Sırasında Yapılan Test ve Analizler

Laboratuar görevlilerinin; çeşitli üretim basamaklarında üretimin istenen amaç doğrultusunda yürüyüp yürümediğini denetlemek ve üretim sırasında karşılaşılan problemlerin çözümüne yardımcı olması için çeşitli analiz metotlarını uygulaması zorunludur.

 

Proses kontrol ve denetim sistemi içinde laboratuarların görevleri şunlardır;

 

-                Hammadde kontrolü : Üretim için satın alınan ham ve yardımcı maddelerin istenilen özelliklere uygun olup olmadığını denetlemek

-                Proses kontrolü : Çeşitli üretim basamaklarında üretimin istenen amaç doğrultusunda yürüyüp yürümediğini denetlemek.

-                Mamul kalite kontrol : Yarı ürün ve son ürünleri niteliğini denetlemek.

-                Çözüm üretme : Üretim sırasında karşılaşılan problemlerin çözümüne yardımcı olarak çalışmalar yapmak.

-                Araştırma-geliştirme : Üretimi daha iyi noktalara getirecek çalışmalar yapmak.

-                Üretim dışı kontroller : Üretimle ilgili olmayan bazı problemlerle ve ihtiyaçlarla ilgili çalışmalar yapmak.

 

Proses kontrolü; bir işletmenin çeşitli basamaklarında üretimin gidişini istenilen amaç doğrultusunda denetim altında tutmak için yapılan kontrollerdir. Proses kontrol; optimum reçetelerin oturtulması işlem sırasında hataların saptanması açısından önem taşır. Planlama açısından da önemi büyüktür.

Pamuklu terbiye işletmelerinde proses kontrolü ile ilgili testler, genellikle kimyasal mahiyettedir. Kumaş üzerinde işletme kademesinde güçlük çıkarabilecek durumların kontrolü büyük önem taşımaktadır [2].

Şimdi terbiye işletmesinde prosesler sırasında yapılan test ve analizleri inceleyecek olursak bu kontrollerin teknik açıdan ne anlama geldiğini daha iyi kavrayabiliriz...

 

 

04.01.  Kasar İşletmesinde Proses Kontrol ve Testler

 

Kasar işletmesinde yapılan bazı test ve analizler aşağıda açıklandığı gibidir. Bu test

ve analizlerin kasar işletmesinde uygulanması ilerleyen proseslerin verimi için çok önemli bir yer tutar.

 

04.01.01. Terbiye İşletmesine Giren Ham Bezde Haşıl Miktarı Tayini

Amaç : Terbiye işletmesine alınan ham bezin ne ölçüde haşıl ihtiva ettiğini tespit ederek haşıl sökme işlemini TS 394’e göre yapmaktır.

Metod : Bu metod nişasta bazlı haşıl kontrolü için geçerlidir. Prensip, nişasta bazlı haşılı fermentlerle parçalayıp haşıllı tekstil maddesi ile, haşılı parçalanarak uzaklaştırılmış tekstil maddesi arasında ağırlık farkından giderek haşıl miktarını bulmaya dayanır.

 

İşlem : Terbiye işletmesine alınan her parti ham bezden uygun boyutta (20x20 cm’lik) numune parça kesilir. Etrafından iplik çekilerek muamele sırasında iplik kaybı önlenir. Etüvde 105°C ’de sabit ağırlığa kadar kurutulur, tartılır. Banyo oranı 1/30 olan ve litresinde 5 g enzimatik haşıl sökme maddesi bulunan bir çözelti ile 60-65°C ‘de 1 saat muamele edilir. Banyodan çıkartılan numune 70°C ‘nin üzerinde sıcak su ile 10 dak. kadar yıkanır. Etüvde 105°C ‘de sabit ağırlığa kadar kurutulur, tartılır.

 

                        a – b.f

% Haşıl =           ------------------  x 100                                  

                          b.f

 

a : Haşıllı kuru bez ağırlığı

b : Haşılsız kuru bez ağırlığı

f : Haşıl sökme işlemi sırasında elyafın bünyesindeki maddelerden meydana      gelecek kaybı telafi etmek için kullanılan düzeltme faktörüdür. Bu faktör ham iplik ve dokumalar için 1.025 olarak alınır [3].

 


04.01.02. Haşılı Giderilmiş Bez Üzerinde Haşıl Varlığının Kontrolü

 

Amaç : Haşılı giderilmiş bez üzerinde haşıl kalıp kalmadığını kontrol ederek, haşıl sökme işleminin ne ölçüde başarılı olduğunu tespit etmektir.


İşlem : Haşılı sökülen her parti bez üzerinde, muhtelif noktalara KI (potasyum iyodür) çözeltisi damlatılır.

 

Hemen mavi renk (koyu mavi renk) oluşursa, bezin üzerinde sökülmemiş nişasta haşılı çok demektir.

 

Açık mavi renk, kumaş üzerinde çok az nişasta bulunduğunu, yani haşılın büyük ölçüde giderildiğini gösterir.

 

Esmer-kırmızımtırak renk (mor renk), nişastanın parçalanması sonucu teşekkül eden maddelerin dekstrin, glikoz vs. nin henüz bez üzerinde bulunduğunu gösterir.

 

Sarı renk ise haşılın tamamen söküldüğünü ve parçalanma ürünlerinin kumaştan uzaklaşmış olduğunu gösterir [3].

 


04.01.03. Merserize Çözeltisinde Sıcaklık, Yoğunluk (Bome) Ve Merserize Müddeti Kontrolü İle NaOH Miktarı Tayini

 

Amaç : Merserize makinesi için hazırlanan NaOH çözeltisinin doğruluğunu kontrol etmektir.

 

İşlem : Merserize makinesinin ilk bölmesinden alınan çözeltiden 100 ml bir balon jojeye çekilir. Saf su ile litreye tamamlanır. Bu çözeltiden 10 ml başka bir balon jojeye çekilir. Bu da saf su ile litreye tamamlanır. Bundan 50 ml alınarak n/8 H2SO4 ile fenol ftaleyn indikatörlüğünde titre edilir.

 

Sarfiyatın 100 katı g/l cinsinden NaOH miktarını verir [3].

 


04.01.04. Merserize Olmuş Bezde Kalitatif Şişme Testi ve Merserizasyon Derecesi Tayini

 

Amaç : Merserizasyon işleminin başarılı olup olmadığını, başarılıysa bunun ölçüsünü kontrol etmektir.

 

İşlem : a) Kalitatif Kontrol : Bu kontrolün esası merserize olmuş pamuğun absorblama gücünün artması nedeniyle çinko klorür-iyot çözeltisini absorbe etmesidir.

 

Bu amaçla merserize işlemi görmüş kasarlı her parti kumaştan bir miktar numune parça kesilir, ıslatılır, sıkılır ve çinko klorür-iyot çözeltisine daldırılarak oda sıcaklığında 3 dak. tutulur. Bez üzerinde oluşan mavi renk pamuğun merserize olduğunu gösterir.

Burada kullanılan çinko klorür-iyot çözeltisi şöyle hazırlanır.

·         280 g çinko klorür 300 cc suda çözülür.

·         1 g iyot ve 20 g KI 100 cc suda çözülür. 20 cc A çözeltisine 0.2 cc B çözeltisi ilave edilerek deney çözeltisi hazırlanmış olur.

b) Kantitatif Kontrol : TS 935’e göre yapılır. Bu metodun esası, merserize işlemi görmüş malın absorbe ettiği baryum hidroksitin, merserize olmamış pamuğun absorbe ettiği baryum hidroksite oranını, yani baryum aktivite sayısını bularak merserizasyon derecesini tayindir.

 

Tayini yapılacak numunenin bütün yabancı maddelerden temizlenmesi gereklidir. Bu amaçla kontrolü yapılacak partiden 5 g civarında bir miktar numune ve merserize olmamış standart pamuk ipliğinden (Ne 40/2) aynı miktarda numune geri soğutucu altında destilasyon balonuna konur. Su banyosunda sırasıyla birer saat petrol eteri, % 95’lik etil alkol ve damıtık su ile ekstrakte edilir. Bu şekilde temizlenen numuneler üzerine % 3’lük enzim çözeltisi konur. 60°C ‘de 1 saat tutulur, boşaltılır. Numuneler su ile çalklandıktan sonra 1 saat sabun-soda çözeltisi ile kaynatılır. Sıcak su ile sabun ve alkali giderilinceye kadar çalkalanır. Etüvde 105°C ‘de kurutulur. Sonra standart atmosfer şartlarında birkaç saat bırakılır. Temizlenmiş numune ve standart pamuk ipliğinden 2 şer g ’lık hassas tartımlar alınır. Her iki tartım ayrı ayrı 250 ml’lik cam kapaklı balonlara konur. Bunların her birine ve tanık deney için boş bir balona bir büret yardımıyla 30 ar ml 0.25 N Ba(OH)2 çözeltisi konur. ( 39.43 g Ba(OH)2.8H2O damıtık suda çözülür, litreye tamamlanır, ağzı kapaklı şişede 1 gece bekletilir, berrak çözelti temiz bir şişeye aktarılır.) Bu sırada balonlara hava girmemesi için büretin ucuna balon kapatan mantar tıpadan geçirilmelidir. Baryum hidroksit çözeltisi numuneleri tamamen örtmelidir. Balonların kapakları kapatılır ve en az 2 saat 20-25°C ‘de su banyosunda tutulur. Bu sırada balonlar sık sık çalkalanır. Sonra her iki balondaki çözeltiden ve tanık deney balonundan 10 ar ml çözelti alınır, 0.1 N HCl ile fenol ftaleyne karşı titre edilir.

 

                                         Merserize olmuş pamuğun absorbladığı Ba(OH)2

Baryum aktivite sayısı =           --------------------------------------------------------------------   x 100

                                         Merserize olmamış pamuğun absorbladığı Ba(OH)2

 

            Baryum aktivite sayısı 100 – 105 arasında ise pamuklu mamul merserize olmamış kabul edilir. 150 ‘nin üzerinde ise tam merserize olmuş durumu ifade eder. Aradaki değerler tam olmayan merserize işlemini gösterir [3].

 


04.01.05. Merserize Olmuş Bez Üzerinde Kalan NaOH Miktarı Tayini

 

Amaç : Merserize makinelerinde yıkamaların ne ölçüde verimli çalıştığını kontrol etmek ve kumaşın pişirmeye giderken beraberinde götürdüğü NaOH ’e bağlı olarak kazanların NaOH konsantrasyonunu ayarlamak.

 

İşlem : Merserize makinesinden çıkan kumaştan 10x10 cm boyutlarında numune kesilir, kurutulur, kenarlarından iplik çekildikten sonra numune parça, ağzı geniş bir balona alınır, üzerine 200 ml destile su ilave edilir. Fenol ftaleyne karşı n/10 HCl ile titre edilir. Çözelti dökülür, balondan çıkarılan bez birkaç defa soğuk destile su ile yıkanır, havada kurutulur ve tartılır[3].

 

                                                      n/10 HCl sarfiyatı x faktör x 0.004

Bez üzerinde kalan NaOH(%) =   -------------------------------------------------------------   x 100

                                                                     Tartım

 

04.01.06. Pişme İşlemine Uğramış Bezde Ağırlık Kaybı Kontrolü

 

Amaç : Pişirme işlemiyle yağ, mum, pektin gibi yabancı maddelerin kumaştan ne ölçüde uzaklaştırıldığını belirlemektir.

İşlem : Pişirmeye alınacak her partiden 10x10 cm boyutlarında muhtelif numuneler alınır. Burada numune sayısı en az 5 adet olmalıdır. Bunların ağırlıkları hassas olarak tartılır ve ortalamaları hesaplanır. (W1)

 

Aynı partiden, pişirme işlemine uğradıktan sonra da aynı şekilde numuneler alınır, ağırlıkları hassas olarak tartılır ve yine ortalamaları hesaplanır. (W2)

 

                                        W1 – W2

% Ağırlık kaybı =              ---------------------------- x 100  

                                             W1

% 7 ‘nin altındaki değerler iyi bir pişirme yapılmadığını gösterir[3].

 

04.01.07. Hipoklorit Ağartma Çözeltilerinin Kontrolü

Aktif klor miktarı tayini : Her parti bez ağartmaya alınmadan önce hazırlanan hipoklorit çözeltisinden 25 ml bir erlene alınır. 2 cc derişik sülfürik asit ve 20 ml % 10 ‘luk ilave edilir. Karanlıkta 10 dak. bekletilir. Sonra pişmiş nişasta indikatörlüğünde n/10 tiyosülfat çözeltisi ile titre edilir.

 

                                            s x F x 3.55

Çözeltideki aktif klor =         ---------------------------  (g/l)

                                                 25

 

Aynı tayin ağartma işlemi sırasında muntazam aralıklarla fular banyosundan alınan numunelerde tekrarlanmalı, böylece proses boyunca hipoklorit banyosunun muntazam takviye edilip edilmediği kontrol altında tutulmalıdır.

 

pH Kontrolü : Bir hipoklorit banyosunda kontrolü aşağıda verildiği gibi yaparız.

 

pH > 10          ise        ortamda          hemen tamamıyla NaOCl

pH = 9            ise        ortamda          az miktarda HOCl, çok miktarda NaOCl

pH = 7-8         ise        ortamda          çokça HOCl, az miktarda NaOCl ve NaClO3  

pH = 4-6         ise        ortamda          az miktarda Cl2 , az miktarda HOCl

pH = 2-3         ise        ortamda          bol miktarda Cl2 , az miktarda HOCl

pH < 2            ise        ortamda          hemen tamamıyla Cl2 bulunmaktadır.

 

Temperatür kontrolü : Hipoklorit banyosunda temperatür kontrolü de çok önemlidir. Temperatür arttıkça ağartma hızı artar. Böylece selülozda da parçalanma olur. Ağartma banyolarının 20°C ‘yi geçmemesine dikkat etmek gerekir.

 

04.01.08. H2O2 Ağartma Çözeltilerinin Kontrolü 

 

Eğer ağartma H2O2 ile yapılıyorsa, beyazlatma banyosunun başlangıçta ve beyazlatma işlemi sırasında muntazam aralıklarla H2O2 miktarını tayin etmek, pH ve temperatür kontrollerini sıkı bir şekilde yapmak gerekir.

 

H2O2 ile beyazlatmada pH 10-12 arasında olmalı, sıcaklık başlangıçta 40-50°C olmalı sonra 85-90°C’yi geçmemelidir.

H2O2 miktarı tayini : 20 cc beyazlatma çözeltisi üzerine 20 cc 1:3 sulandırılmış sülfürik asit ve 1 g/l KI ilave edilir. 10 dakika karanlıkta bekletilir ve açığa çıkan iyot n/10 tiyosülfat ile titre edilir [3].

 

 1 cc n/10 tiyosülfat = 0.0017 g H2O2 = 0.0008 g oksijen

 


04.01.09. Sodyumklorit Ağartma Flottelerinde Klorit Konsantrasyonu Tayini  

Sodyumklorit ağartma flottelerindeki klorit konsantrasyonu iyodimetri ile tayin edilir. Bu amaçla;

 

-                10 ml ağartma flottesi alınır.

-                Buna 5 ml % 10’luk potasyumiyodür çözeltisi, 20 ml % 20’lik sülfürik asit dökülür.

-                Ağzı kapatılan erlende 3-5 dakika bekletilir.

-                Açığa çıkan iyot 0.1 N sodyum tiyosülfat çözeltisi ile titre edilir.

 

İndikatör olarak nişasta çözeltisi kullanılır. Nişasta çözeltisi titrasyonun sonuna doğru ilave edilir [2].

 

1 ml 0.1 tiyosülfat çözeltisi = 2.261 mg NaClO2 (%100’lük)


04.01.10.
Kasar İşlemleri Tamamlanmış Bezde Su Emme Yeteneğinin (Hidrofilliğinin) Kontrolü

Amaç : Ön terbiye işlemiyle kumaş üzerindeki yabancı maddelerin temizlenmesi sonucu bezin hidrofil özelliğinin ne ölçüde arttırıldığını böylece iyi bir ön terbiye yapılıp yapılmadığını kontrol etmektir.

 

İşlem : TS 866’ya göre yapılır. Bu metoda göre her parti bezden 25x25 cm boyutlarında numune parça kesilir. Standart deney şartlarında 24 saat bekletilir. Sonra 15 cm çaplı bir kasnağa gerilir. Kasnağın 1 cm kadar üzerinden bir büretle her 5 sn de 1 damla su damlayacak şekilde yukarıdan damıtık su damlatılır. İlk damla kumaşa damlatıldıktan sonra su damlasının kumaş tarafından tamamen emilebilmesi için geçen zaman kronometre ile ölçülür. Bu şekilde 10 numune üzerinde 10 deney yapılır. Ortalaması alınır. Bu değer su emme yeteneğini gösterir.

 

5 sn’ den daha kısa zaman iyi emme yeteneği olarak kabul edilir. Kasarlı pamuk için normal zaman 2.5 sn ’dir.

           

 

İşletmelerde, beyazlatılmış bezin hidrofilliğinin kontrolü için bir metot da kapilarite testidir. Bu metotta beyazlatılmış her parti bezden bir miktar numune alınır. Her numuneden çözgü yönünde şerit halinde 25 cm uzunluğunda 4 cm genişliğinde bir parça kesilir. Yatay tahta çubuğa asılır. Gergin durması için şeridin alt ucuna küçük bir cam baget sarılır ve bir beher içerisindeki Fuksin çözeltisine daldırılır. Fuksin çözeltisi bez üzerinde sabitleşinceye kadar 1 saat bekletilir. Çıkarılan şeritlerin kurutma kağıdı ile Fuksin çözeltisi fazlası alınır ve çözelti seviyesinden itibaren bez üzerindeki yükseliş cm olarak ölçülür. Bu değer kumaşın boya çözeltisi emme kabiliyetinin bir ölçüsü olup kapilarite değeri diye bilinir.

 

Açık renk boyamalarda kullanılacak bezlerde           12 cm’lik kapilarite

Orta renk boyamalarda kullanılacak bezlerde           10 cm’lik kapilarite

Koyu  renk boyamalarda kullanılacak bezlerde       8 cm’lik kapilarite

Basılacak  bezlerde                                                   6-7 cm’lik kapilarite yeterlidir [3].

 


04.01.11. Ön Terbiye İşlemleri Tamamlanmış Bezde Beyazlık Kontrolleri

 

Amaç : Beyazlatma prosesi ile yeterli bir beyazlık sağlanıp sağlanmadığını kontrol etmektir.

 

İşlem : Pratikte her ne kadar kontrol edilecek partiye ait numune bezle, iyi beyazlatılmış olduğu bilinen bir başka bezi gözle mukayese ederek sonuç alınabiliyorsa da gözün hassasiyeti, ışık kaynağından gelebilecek hatalar, örgü tipi gibi faktörlerden ötürü daha iyi değerlendirme özel fotometreler kullanılarak yapılır. Bu aletle çalışırken bez cinsine göre örneğin saten 3 kat, bezayağı 6 kat bükülerek konur. Böylece örgü tipinden gelebilecek yanılmalar önlenir.

 

Beze bakılırken atkı ve çözgü iplikleri yönünden ayrı ayrı bakmak, 6 defa ayarı bozup tekrar bakmak ve değerlerin ortalamasını almak gerekir.

 

Elde edilen rakamlara göre ;

Çamaşırlık bezlerde beyazlık en az                90

Açık renk boyanacak bezlerde en az             83-86

Orta açıklıkta boyanacak bezlerde                75-80

Basılacak bezlerde (desene göre)                  75-85   olmalıdır[3].

Adobe Acrobat Reader Adobe Acrobat Reader


Belge Ziyaretçi Sayısı: 16080
Kitaplar
Tezler
Tez Arama
Sözlük
Yenilenen ORLAB katalogu için info@orlab.com.tr adresinden istekte bulunabilirsiniz.
Ayrıntılar




NMR kimyasalları hakkında herşey www.nmrkimyasallari.com
Ayrıntılar




Merck Laboratuvar El Kitabı II. baskısı çıktı.
Ayrıntılar




 
Son Eklenen Belge Tarihi: 07.08.2021 • Toplam Ziyaretçi Sayısı : 25216654
Her hakkı saklıdır © Kimyaevi
 
Orlab Merck