Ana Sayfa | Site Ağacı | Site Hakkında | Site İçi Arama | Bize Ulaşın  
Analitik Kimya
Anorganik Kimya
Fizikokimya
Polimer Kimyası
Organik Kimya
Genel Kimya
Enstrümental Kimya
Su ve Çevre Kimyası
Gıda Kimyası
Ambalaj Kimyası
Deney Öncesi Hazırlık
Gıda Analizleri
Yem Analizleri
Su Analizleri
Temizlik Mad. Analizleri
07. Boyalı Tekstillerde Karşılaşılan Problemler ve Çözüm Yolları

Reaktif boyarmaddeler ile boyanmış yada basılmış pamuk ve karışımları günlük ve spor giysilerde  geniş bir kullanım alanına sahiptirler . Fakat bu sektörde müşteri şikayetleri günden güne artmaktadır. Boyarmadde performansa bağlı olan şikayetler 2 ana gruba ayrılmaktadır. Renk değişmesi, diğer bir deyimle solma ve beyazlaşma (Beyaz leke oluşumu ). Bunların sebepleri ve faktörler Şekil 1 de görülmektedir.

 

 

Şekil 1 -  Renk değişimi ve beyazlaşmayı oluşturan faktörler.

 

 

Görüldüğü gibi reaktif boyarmaddelerin yeni geliştirilen tipleride uygun reaktif kombinasyonu elde edebilmek için boya-lif bağı ve kromoror grubun ışık, ter-ışık, ısı ve oksidatif maddelere karşı dayanıklı olması gerekmektedir.

 

07.01. Renk Değişimi Problemleri

 

Tekstil materyalinin renk değişimi yada solması müşteri eline geçmesi ile gözlenir. Nedeni ise ışık, ter, ter-ışık, yıkama suyundaki klor , sıcak presleme (ütüleme) ile sıcaklıktır. Bunlardan en önemlisi ise ışık, ter-ışık, ve klordur.

 

Ter-ışık haslığı özellikle metal kompleks boyarmaddeleri ile boyanmış materyallerde sık sık söz konusu olmaktadır. Hatta metal içermeyen boyarmaddelerde de sorun olabilmektedir. Lif üzerindeki ışık, ortamda terde bulunması renk değişimini hızlandırmaktadır. Metal kompleks boyarmaddelerde olay kloroforun ( Işık ve ter haslılarında ) histidin grubunun etkisi ile metalize olmayan forma dönüşmeleri, nedeni iledir. Fakat serbest metal içeren boyarmaddelerde bu hızlandırma mekanizması açık değildir. Hatta renk solmasını  genellikle bazik ter asidik terden daha fazla hızlandırmaktadır.  Ayrıca insan teri ISO ve JIS formlarında kullanılan suni maddelerden daha da fazla hızlandırmaktadır.

 

 

Klor haslığı problemleri sterilize çeşme suyundaki aktif klor miktarı ve temizleme esnasındaki klor esaslı beyazlatma maddeleri nedeni iledir. Klor esaslı beyazlatıcıların ( Çamaşır sularının ) etiketlerinde renkli tekstillerde kullanılmaması gerektiği bildirilmektedir. Gerçekte sorun çeşme suyundaki azda olsa klordan kaynaklanmaktadır. Boyalı materyallerin kor haslığı JIS LO 884( 5 ppm klor içeriğinde ) ve ISO 105 –E03 (20 ppm klor içeriğinde ) belirlenmiştir.

 

07.02. Beyazlaşma Problemleri

 

Reaktif boyarmadde ile boyanmış materyaller iyi bir art işlem gördükleri için boyamadan sonraki yaş haslıkları mükemmeldir. Ancak haslıklar dağıtım, müşteri eline ulaşmasından sonraki depolama yada kullanım esnasında boya-lif bağının kopması nedeni ile düşmektedir ki sonuç beyazlaşmadır.

 

Bu problemin ana sebepleri şunlardır ;

 

·        Atmosferdeki CO2, kükürtoksitleri ve azotoksitleri gibi asidik gazların etkisi ile asidir hidroliz

·        Çeşme suyundaki aktif klor, sodyumperkarbonat ve deterjanlardaki sodyumperborat gibi oksidatif     maddeler nedeniyle oksidatif parçalanma.

·        Sıcak presleme ( ütüleme ) nedeni ile termal parçalanma.

 

 

Bu dış faktörlere karşı boya-lif bağının stabilliği reaktif grubun karakteristik özelliği tarafından belirlenir. Kromoforun etkisi ise çok azdır. Reaktif grup ve boya-lif bağının stabilliği Tablo1 de özetlendiği gibidir.

 

Beyazlaşma problemleri, pek çok neden içinde atmosferdeki asidik gazların etkisiyle asidik hidrolize bağlanmaktadır. Eser miktardaki gazların etkisi ile yavaş yavaş ilerler. Hızlı bir şekilde tespit edebilmek için, asetik asit, laktik asit yada HCl nin sulu çözeltilerinde işleme sokulur yani hızlandırma testi uygulanır.

 

Oksidatif maddelerce oluşturulan oksidatif parçalanma temizlemede kullanılan sodyumperkarbonat yada sodyumperborat gibi ağartma maddelerinin kombineli kullanımıyla giderilebilir. Çünkü bu maddeler kromoforların oksidatif bozuşmasını pek etkilemedikleri için boyalı tekstillerin yıkanmasında kullanılabilmektedir. Hatta son zamanlarda bazı boyar maddeler boya-lif bağının kopması nedeniyle proksit yıkaması için test yöntemleri önerilmektedir.

 

Boya-lif bağının termal bölünmesi ise şöyle meydana gelmektedir;

 

Isıyla boyar maddedeki sülfonat grubu serbest aside döner, böylece düşen pH değerleri de asidik hidrolize neden olur. Yani termal parçalanmanın yukarıda sözü edilen asidik hidroliz ile aynı konumda yer almaktadır.

 

Tablo 1 de belirtildiği gibi vinilsülfon grubu yüksek stabilliktedir.  Bu yüzden yeni geliştirilen bifonksiyonel boyar maddelerde reaktif gruplardan birinin vinilsülfon olması kaçınılmazdır.

 

Tablo 1 — Reaktif grupların haslık özellikleri

 

 

Asit Haslığı

 

Alkali      Haslığı

Sıcaklık

180-220° C

Peroksit

Reaktif Grup

PH 3-4

PH 9-10

PH 13-14

 

 

Vinilsülfon

Q

Q

X

Q

Q

Monoklortriazin

Ñ

Q

Ñ

Ñ

Ñ- Q

Monoflortriazin

Ñ

Q

Ñ

Ñ

Ñ- Q

Diklortriazin

Ñ

Q

Ñ

Ñ

Ñ

Triklorprimidin

Q

Q

Ñ

Q

X

Diklorkinoskadin

X

Q

Ñ

X

X

 

Q : Stabil                       Ñ : Orta                        X : Stabil değil

 

 

Adobe Acrobat Reader Adobe Acrobat Reader


Belge Ziyaretçi Sayısı: 9785
Kitaplar
Tezler
Tez Arama
Sözlük
Yenilenen ORLAB katalogu için info@orlab.com.tr adresinden istekte bulunabilirsiniz.
Ayrıntılar




NMR kimyasalları hakkında herşey www.nmrkimyasallari.com
Ayrıntılar




Merck Laboratuvar El Kitabı II. baskısı çıktı.
Ayrıntılar




 
Son Eklenen Belge Tarihi: 07.08.2021 • Toplam Ziyaretçi Sayısı : 25216534
Her hakkı saklıdır © Kimyaevi
 
Orlab Merck