Ana Sayfa | Site Ağacı | Site Hakkında | Site İçi Arama | Bize Ulaşın  
Analitik Kimya
Anorganik Kimya
Fizikokimya
Polimer Kimyası
Organik Kimya
Genel Kimya
Enstrümental Kimya
Su ve Çevre Kimyası
Gıda Kimyası
Ambalaj Kimyası
Deney Öncesi Hazırlık
Gıda Analizleri
Yem Analizleri
Su Analizleri
Temizlik Mad. Analizleri
01. Kimyasal Test Laboratuarlarının Tanınması

01. Kimyasal Test Laboratuarlarının Tanınması

Fabrikada analiz işlemleri laboratuarda yapılır. Bilimsel araştırmaların, çeşitli

analizlerin yapılması için gerekli araç ve gereçlerin bulunduğu yere laboratuar denir. Laboratuarın ana fonksiyonu kısaca araştırma geliştirme ve kontrol şeklinde tanımlanabilir. Ancak bu iki temel görevi birbirinden ayırmak gerekir.

 

Tekstil ürünü tüketicisinin değişen isteklerini karşılamak ve yeni yöntemlerin işletmelerde uygulanabilmesi için bağımsız bir laboratuar bölümünün kurulması zorunludur [1].

 


01.01. Kimyasal Analiz Ve Yöntemleri

Analiz; esas olarak maddenin bileşim ve saflığını saptama işlemidir. Bir maddenin

bileşimini tespit etmeye, yani maddeyi oluşturan elementleri belirterek, yüzdelerini tespit etmeye kimyasal analiz denir. Kimyasal analiz, kimyasal reaksiyonlarla yapılır.

Örnekteki iyonların yada ilgilenilen maddelerin cinsinin belirtilmesi için yapılan analize kalitatif (nitel) analiz, bunların yüzdelerini (miktarlarını) tespit için yapılan analizlere kantitatif (nicel) analiz denir.

 

Örneğin; kumaştaki elyaf bileşenlerinin cinsinin saptanması kalitatif analiz, elyaf miktarlarının saptanması kantitatif analizdir.

 

Bunun için; elyaf çeşitleri mikroskop yada boyama testleri ile saptanır. Daha sonra elyaflardan birisi uygun bir çözgende çözündürülerek kantitatif analiz yapılır.

 

Çözeltilerin kalitatif analizinde ise; çözeltilerden alınan bir miktar örnek deneme tüpüne konur. İçine belirli reaktif çözeltilerden damlatılıp bir çökelti yada renkli bir bileşik oluşup oluşmadığı, gerekirse bu çökeleğin asitlerde ve başka reaktiflerde çözünüp çözünmediği incelenir.

 

Çözeltilerin kantitatif analizi; gravimetrik, volumetrik ve enstrümental analiz olmak üzere üç yöntemle gerçekleştirilir. Seçilecek yöntem, analizi yapılacak maddenin cinsine göre değişir.

 

Modern analiz yöntemleri, kromatografi, optik spektroskopi, elektronik spektroskopi, atomik spektroskopi vb.’dir [2].

 


01.01.01.  Gravimetrik Analiz

Örneğin belirli bir tartımı ile hazırlanan uygun konsantrasyonlu bir çözeltisinden,

bileşiğin iyonlarından birini az çözünen bir bileşik halinde çöktürerek tartmaya dayanır.

 

Çöktürülen örnek, süzgeçte toplanarak kurutulduktan sonra tartılır. Gravimetri; zaman alıcı ve yorucu, ancak emin bir metottur.

 

Tekstil lif analizlerinde; bileşenlerden biri çözündürülerek, çözünmeyen kısmın tartımı alınarak hesaplama yoluna gidilir [2].

 


01.01.02.  Volumetrik Analiz, Titrasyon

Volumetrik analiz metodunda; tartım çözeltisindeki iyonlardan biri, bu iyon ile

kantitatif ve hızlı reaksiyon veren uygun bir iyonun ayarlı çözeltisi ile tayin edilir.

 

Ayarlı çözelti, sürekli olarak karıştırılmakta olan tartım çözeltisine, büret denilen bölmeli ve musluklu bir borudan reaksiyon sonuna kadar katılır. Reaksiyon sonu uygun bir kimyasal indikatörle tespit edilir. Volumetri işlemine titrasyon yada ayarlama denir. Volumetrik analiz yada titrasyon sonucu, ayarlı çözeltinin 1 mililitresinin titre ettiği yada ölçtüğü madde miktarı bilindiği için, kolayca hesaplanır [2]


01.01.03.  Enstrümental Analiz

Çok küçük niceliklerin tespiti için kullanılan analiz yöntemidir. Elektrometrik ve

optik olmak üzere ikiye ayrılır. Elektrometrik metotlara örnek; kondüktimetri ve potansiyometridir.

 

Kondüktimetride çözeltinin elektriksel iletkenliğindeki, potansiyometride ise çözeltinin elektriksel potansiyelindeki değişmeler takip edilir.

 

Bu iki metot, indikatör renginin gözlenemeyeceği bulanık çözeltiler için çok uygundur. Optik metotlara en basit örnek kolorimetri olup, renkli çözeltilerin konsantrasyonlarının tayininde kullanılır. En yalın açıklama ile, konsantrasyonu bilinen bir çözeltinin rengini, bilinmeyenin rengi ile karşılaştırmaktır [2].

 


01.01.04. Kromatografi

Karışımdaki çözünen maddelerin; hareketli bir faz yardımıyla, hareketsiz (durucu)

bir faz üzerinde değişik hızlarda sürüklenmeleri veya göç etmeleridir. Bu teknikte, mikrogram düzeyinde maddelerin birbirinden ayrılması ve saflaştırılması sağlanır. Kromatografik yöntemler; çözünen maddelerin, absorbsiyon ve çözünme hızlarındaki çok küçük farklılıklara dayanır [2].

 


01.01.05. Atomik Spektroskopi

Atomik spektroskopi ile çözelti haline getirilmiş örnekteki metal iyonları

mertebesinde tayin edilebilir. Metal iyonları yüksek alev sıcaklığında veya elektriksel alev yardımıyla atomlaştırılır ve atomların elektronik enerji düzeylerinde geçişler oluşturulur.

 

Çözelti haline getirilmiş örneklerdeki metal iyonları, alev veya elektriksel ark yardımıyla atom iyonlarına dönüştürülerek atomların enerji seviyelerinde geçiş oluşturulmasına dayanan spektroskopi dalına atomik spektroskopi denir. Bu metotla 0.1 mg duyarlılık ve binde birkaç hata ile metal iyonları tayin edilebilir [2].

 


01.02.  Kimyasal Testler İçin Kullanılan Laboratuvar Araçları

Bu kısımda, kimyasal test yaptığımız laboratuarlarda bulunan çeşitli ekipmanları

inceleyeceğiz.

 


Tüp :
Uzun ince kenarlı camdan yapılmış silindir şeklinde kaplardır. Gerekli hacme uygun dar ve geniş çaplı, uzun tipleri vardır. 2-20 ml arasında hacimleri değişir. Tüpler çıplak bek alevinde ısıtılabilir. Isıtma sırasında tüpler tahtadan yapılmış tüp maşası ile tutulur.

Beher Kabı : Geniş silindir şeklinde dibi düz cam kaptır. 10 ml’den 2 litreye kadar değişik hacimlerde yapılır. Isıtmaya karşı dayanıklıdır. Beherler daima amyantlı tel kafes üzerinde ısıtılmalıdır.

Erlenmeyer Kabı : Konik şeklinde cam kaplardır. Hacimleri 25 ml ile 2 litre arasında değişir. Çözeltilerin çalkalama, titrasyon gibi işlemler için uygundur.

Balonlar : Altı düz ve dibi yuvarlak olan tipler vardır. Cam malzemeden yapılmıştır. Kaynatma işleim için uygundurlar. 25 ml’den 2 litreye kadar olan tipleri vardır.

Balon Joje (Ölçü Balonları) : Dar ve uzun boyunlarında hacimlerini sınırlayan çizgiler bulunur. Alt kısmı şişkince cam camdan kaplardır. Belli sıcaklıkta üzerlerinde belli hacimde sıvı alacak şekilde ayarlıdırlar. Üzerlerinde 20°C ’de kaç ml olduğunu gösteren sayılar yazılır. 10 ml’ den 2 litreye kadar hacme sahip olanları vardır.

Ölçü Kabı (Mezür) : Ölçü balonları gibi duyarlı olarak ayarlanmış değildir. Sıvı maddelerin hacimlerini ölçmek için kullanılır. Cam malzemeden yapılmışlardır. Üzerlerinde ölçülebilecek hacimleri bölmelenmiş olarak yazılır.

Pipet : Sıvıların küçük miktarda ve duyarlı olarak hacimlerini ölçmeye yarayan camdan yapılmış ölçüm araçlarıdır. Bölmelenmiş olan pipetin ucu, alınacak sıvıya batırılıp havası emilerek sıvı, pipet çizgisinin biraz üstüne yükselince, pipetin üstü işaret parmağı ile kapatılır. İşaret parmağı hareket ettirilerek sıvının serbest akması sağlanır. İstenen hacme gelince kapatılır [1].

Büret : Alt kısmında musluk bulunan dereceli pipetlerdir. Bir tutucuya düşey olarak bağlanarak kullanılır. Büretin sağda bulunan musluğu sol el ile idare edilir. Sağ ile erlendeki çözelti düzgün olarak çalkalanır. İç bükey olan sıvı düzeyinin saptanmasında çözelti renkli ise üst, renksiz ise alt düzey göz önüne alınır. Çözelti büretten belirli hızla (genellikle 5 ml/30 sn) akıtılır. Büret musluğu kapatıldıktan 30 saniye sonra okuma işlemi yapılmalıdır. 2, 5, 10, 50 ml hacimli olanları vardır.

Pisetler : Saf su gereksinimi için ağzında biri üfleme ve biri boşaltmaya yarayan ucu kapiler şekle sokulmuş iki boru içeren balonlardan (piset) yararlanılır.

Cam Çubuklar (Bagetler) : Uçları yuvarlaklaştırılmış çeşitli çaplarda yapılan çubuklardır. Karıştırma işlemlerinde, bir kaptan diğerine çözeltiyi sıçratmadan aktarmada ve çökeltilerin yıkanmasında kullanılırlar.

Huni : Dar ağızlı kaplara sıvı veya solid maddelerin konulmasında, ayrıca süzme işlemlerinde kullanılan cam veya plastikten yapılmış araçlardır.

Saat Camı : Nem çekmeyen ve buhar baskıları yüksek olamayan katı maddelerin tartıldığı kaplardır.

Tartı Kabı : Cam kapaklı kaplardır.

Ayırma Hunisi : Birbiri içinde karışmayan sıvıların ayrı ayrı elde edilmesinde kullanılan gövdesi geniş camdan yapılmış araçlardır. Alt kısmında musluk vardır. Önce yoğunluğu fazla olan sıvı alt musluktan alınır [1].

Yıkama Şişesi : Sıvıların içinden gaz geçirilmesini sağlayan özel cam şişelerdir. Gazların temizlenmesi, gazlarla sıvıların reaksiyonunun sağlanması, belli bir gazın belli bir sıvı içinde tutulması gibi işlemlerde kullanılır.

Gooch (Guç) Krözesi : Çökeltilerin vakumda süzülmesinde kullanılan porselen veya platinden yapılmış kaplardır. Delikli olan diplerine, HCl çözeltisine yatırılıp yıkanarak temizlenmiş, amyant lifleri döşenip üzerine delikli disk yerleştirilir. Bunun üzerine de amyant katmanı serilir.

Büchner Hunisi : Gözenekli porselen süzgeçlerdir. Diplerindeki deliklerin çapı 6 veya 7.5 mikrondur. Süzgeç kağıdı delikli porselen yüzey üzerine yerleştirilir. Islatılarak parmakla bastırılır. Buchner hunisi boyun kısmına takılan lastik bir tapa aracılığı ile emzikli bir erlenin üzerine yerleştirilir. Emzikten su trompu yardımıyla vakum uygulanır.

Su Trompu : Havayı emerek kapalı kaplar içinde düşük basınç meydana gelmesini sağlayan veya sıvıları emerek sabit bir kaptan boşaltabilen cam veya metalden yapılmış araçlardır.

Porselen Kapsüller : Porselenden başka demir, nikel ve platinden olanları vardır. Çözeltilerin buharlaştırılması ve kuru artığın kızdırılması işlemlerinde porselen kapsüllerden yararlanılır.

Porselen Krözeler : Solid maddelerin kızdırılmasında veya eritişlerde kullanılan silindirik kaplardır.

Desikatör : Laboratuarda kurutulmuş veya kızdırılmış maddelerin tartılmadan önce soğutulmaları oda sıcaklığına kadar gelmeleri desikatör denilen camdan yapılmış kaplarda yapılır. Nem çekici olarak susuz CaCl2 derişik H2SO4  veya P2O5 kullanılır. Kapakları vazelin yağı ile yağlanır, kapak yana doğru kaydırılarak açılır.

Bunzen Beki : Doğal gaz veya LPG tam yanmasının gerçekleştirildiği laboratuarda ısıtma, buharlaştırma ve kızdırma işlemlerinde kullanılan araçtır [1].

Sokslet Düzeneği : Bu düzeneğin çalışma prensibi; bir cismin bünyesindeki veya bir karışımdaki maddeyi uygun bir çözgen yardımıyla çözüp, sonra bu çözgendeki maddeyi, ayırma hunisi (çözgenle karışmıyorsa) ile, kristallendirme, çözgeni uçurma veya distilasyon vs. yöntemleriyle maddeyi elde etmektir [2].

Analiz Terazisi : Terbiye laboratuarı için 1000 gr ’a kadar tartım yapabilir. 0.1 gr hassasiyetli digital göstergeli olanlar kullanılabilir.

Nem Ölçme Aleti : Kumaş, bobin gibi tekstil materyalleri üzerinde bulunan nem miktarını saptamak için kullanılır.

pH Metre : Ağartma ve boya çözeltileri yada dispersiyonlarının, baskı kıvamlaştırıcılarının ve patlarının pH’ını ölçmeye yarar.

Viskozimetre : Baskı patlarının viskozitelerini ölçmek amacıyla kullanılır. Ölçüm aralığı 3-50.000 poise ’dir.

Mikser : Baskı patlarının hazırlanması, emülsiyon hazırlama gibi işlemlerde kullanılır.  10-3.000 dev/dak hıza ayarlanabilir.

Konduktimetre : Elektrolit iletkenlik değerlerini ölçmeye yarar. Birimi μs/cm ‘dir[2].

Gün Işığı Lambası : Yapılan denemeleri normal gün ışığında kontrol edebilme amacıyla kullanılır. Bu lambaların ömrü 2500 işletme saatidir.

UV Lambası : Optik beyazlatma yapılıp yapılmadığını ve maldaki mineral yağları saptamak için kullanılır.

Termometre : Çözeltilerin veya dispersiyonların sıcaklığını ölçmek için kullanılır. Civalı basit cam termometreler yanında, elektronik dijital termometrelerde vardır. 320°C ‘a kadar ölçüm yapabilen HT termometreler mevcuttur.

Etüv : Laboratuarda kurutma amacıyla yada belli bir sıcaklıkta bekletme için kullanılır [2].

Laboratuar Tipi Boyama Ekipmanları: Laboratuarın bulunduğu işletmenin durumuna göre ve çalıştığı makinelere göre laboratuara minyatür bir pilot tesis kurulur. Pad-batch, pad-steam, HT aparatı vs... boyama makinelerinin test amaçlı laboratuar tipleri kullanılır.


01.03. Kimyasal Test Laboratuarlarının İşlevi ve Bu İşlev İçinde Proses Kontrollerinin Yeri

Üretim, bilimin teknolojiye uygulanmasıyla ortaya çıkar. Laboratuarlar bilimin teknolojiye uygulanmasında köprü görevinde bulunan, bir üretim kuruluşunun bilimsel esaslara dayanarak en verimli biçimde çalışmasını denetleyen, üretimi kolaylaştıracak ve geliştirecek yenilikleri araştıran, bulan, uygulanabilir duruma getiren birimlerdir.

 

Ülkemizin çağdaş endüstrileşme düzeyine ulaşabilmesi için laboratuarların bütün üretim kuruluşlarında ve bu arada tekstil terbiye kuruluşlarında yukarıda belirtildiği biçimde yerlerini almaları gerekmektedir.

 

Bir üretim kuruluşunun yapısında yer alan laboratuarların ana görevi üretimin gidişini istenen amaç doğrultusunda denetim altında tutmaya yardımcı olmaktır. Üretimde istenen amaç kârdır. Bu amaca ulaşmak içinse verimlilik, yada evrensel deyişle prodüktivite esastır. Verimlilik, yüksek kalitede, bol miktarda, ucuz maliyette mal üretimi anlamına gelir. Verimli bir üretim için denetim altında tutulması gereken üç ana faktör vardır;

1-Makine

2-Malzeme

3-İnsan gücü

 

Makineler bir yatırım konusudur. Bu yatırım ancak uygun faaliyette iyi bir makine

seçimi yapıldıkça makinelere iyi bakıldıkça ve iyi işletildikçe kendini amorti eder.

 

Malzeme, yani üretim için gerekli ham ve yardımcı maddelerde bir yatırım konusudur. Bunlardan üretim için uygun özellikte olanların ucuza sağlanması, yerinde ve gerektiği miktarda kullanılması verimlilik için esastır.

 

İnsan gücü makinelere bakan ve işleten, malzemeleri kullanan unsur olup, makine ve malzemeleri verimli kullanabilmesi, insan gücünün sağlıklı bir biçimde denetlenmesine ve eğitilmesine bağlıdır.

 

Görüyoruz ki bir malın yüksek kalitede, ucuz ve bol miktarda yani en verimli bir biçimde üretilmesi için makinelerin, ham, yarı mamul ve mamul maddelerin, yardımcı maddelerin ve insan gücünün üretimin her basamağında sıkı bir denetim altında bulundurulması gerekir. Bu denetim sistemi içinde, tekstil terbiye laboratuarlarına düşen görevleri şöyle sıralayabiliriz.

 

 

1- Üretim için satın alınan ham ve yardımcı maddelerin istenen özelliklere uygun olup olmadığını denetlemek (Hammadde Kontrolü)

2- Yarı ürün ve son ürünlerin niteliğini denetlemek (Mamul Kalite Kontrolü)

3- Çeşitli üretim basamaklarında üretimin istenen amaç doğrultusunda yürüyüp yürümediğini denetlemek (Proses Kontrolü)

4- Üretim sırasında karşılaşılan problemlerin çözümüne yardımcı olacak çalışmalar yapmak.

5- Üretimi daha iyi noktalara getirecek araştırma geliştirme çalışmaları yapmak.         (AR-GE Görevi)

6- Kuruluşun üretimle ilgisi olmayan bazı problemleri ve ihtiyaçları ile ilgili çalışmalarda bulunmak. (Atık Su Analizleri gibi...)

Bu görevleri verimli bir biçimde sürdürebilmek için laboratuarlar organizasyon planında işlevlerine en uygun bir konuma oturtulmalıdır.

 

Kimyasal test laboratuarlarının yukarıda sıraladığımız görevleri içinde en önemlilerinden biri proses kontrolüdür.

 

Proses kontrolü, bir işletmenin çeşitli basamaklarında üretimin gidişini istenen amaç doğrultusunda denetim altında tutmak için yapılan kontrollerin tümüne verilen addır [3].

Adobe Acrobat Reader Adobe Acrobat Reader


Belge Ziyaretçi Sayısı: 94379
Kitaplar
Tezler
Tez Arama
Sözlük
Yenilenen ORLAB katalogu için info@orlab.com.tr adresinden istekte bulunabilirsiniz.
Ayrıntılar




NMR kimyasalları hakkında herşey www.nmrkimyasallari.com
Ayrıntılar




LabSafe Laboratuvar ve İş Güvenliği Kataloğu
Ayrıntılar




Merck Laboratuvar El Kitabı II. baskısı çıktı.
Ayrıntılar




 
Son Eklenen Belge Tarihi: 07.08.2021 • Toplam Ziyaretçi Sayısı : 25025387
Her hakkı saklıdır © Kimyaevi
 
Orlab Merck